Spectral (2016) Film İncelemesi: Bilim Etiği ve Enerji Beden Kurgusu

Yönetmen: Nic Mathieu

Oyuncular: James Badge Dale, Emily Mortimer, Bruce Greenwood, Clayne Crawford

Yapım Yılı: 2016

Tür: Bilim Kurgu, Aksiyon, Savaş, Gerilim

Bütçe: ~70 Milyon USD

Süre: 108 dk

Puanımız: 9.8 / 10

Konusu

Yakın gelecekte Moldova iç savaşın eşiğindedir ve Amerikan birlikleri bölgeye müdahale için girmiştir. Ancak isyancılarla mücadele eden ordunun karşısına bu kez alışılmadık bir tehdit çıkar: Sadece özel hiperspektral kameralarla tespiti mümkün olan, duvarların içinden geçen ve dokunduğu insanı anında dondurarak öldüren görünmez "hayaletimsi" varlıklar. Yerel halk bunları savaşta ölenlerin "intikamcı ruhları" sanırken; DARPA'da görevli, saldırı değil savunma teknolojileri geliştirmeye çalışan duyarlı bir bilim insanı olan Dr. Mark Clyne bölgeye çağrılır. Dr. Clyne, ordunun adeta hayaletlerle savaşmak zorunda kaldığı bu krizde, karşı tarafın geliştirdiği gizli teknolojiyi çözmeye ve bilim etiğini koruyarak bir çözüm bulmaya çalışacaktır.

ÖNEMLİ UYARILAR VE AİLE KILAVUZU

1. Şiddet, Cinsellik ve Dil Filtresi

• Cinsellik ve Müstehcenlik: Film genel hatlarıyla son derece temizdir. Ancak detaya inildiğinde şu hususlar ortaya çıkar; bir sahnede giyinmekte olan bir kadının iç çamaşırının anlık olarak (ama fark edilmesi zor şekilde) görünmesi ve yaralı bir genç kıza yapılan tıbbi müdahale esnasında kıyafetinin açılması gibi birkaç çok hafif detay yer alır.

• Dil ve Konuşmalar: Yapım, piyasadaki pek çok aksiyon filminin aksine ağır küfür ve sövgülerden kaçınılarak çekilmiştir. Ancak sınırlı sayıda hafif argo ifadeler ve Batı sinemasındaki dini kavramların uygunsuz veya  hürmetsiz kullanımı diyaloglarda mevcuttur.

• Şiddet ve Savaş Sahneleri: Başından sonuna kadar bir savaş ve gelecek teknolojileri filmi olması sebebiyle yüksek dozda askeri çatışma, patlama ve insan bedeninde oluşan tahribatlar (anında donmuş/kararmış cesetler, otopsi görselleri) işlenmiştir.

Hüküm: Müstehcenlikten ve ağır sövgülerden yana oldukça temiz bir yapım olsa da; içerdiği yoğun askeri şiddet ve savaş sahneleri sebebiyle çocukların yaşı göz önünde bulundurulmalı (15 yaş ve üzeri için uygundur), küçük çocuklarla izlenmemelidir.

2. İlmî, Akidevi ve Felsefi Çerçeve

a) Bilim Etiği ve "Duyarlı Bilim İnsanı" Teması:

Film, bilimin siyasi güçler ve askeri odaklar tarafından nasıl kitle imha silahına dönüştürülebileceğini çarpıcı bir şekilde işler. Ana karakterin insanlığı katleden değil, koruyan/savunan tarafta durma çabası; bilimin ahlak ve vicdan süzgecinden geçmesi gerektiğine dair olumlu bir mesaj sunar.

b) Materyalizm Eleştirisi ve "Bilimin Sınırları":

Filmin en dikkat çekici yönlerinden biri, sonunda "Bilim her sorunun cevabını veremez" vurgusunun yapılmasıdır.

• Enerji Beden vs. Ruh: Senaryoda bahsi geçen teknoloji, insanın maddi bedenini öldürmeden "enerji bedenini" serbest bırakma mantığına dayanır. Burada unutulmaması gereken nokta; fizikteki enerji boyutunun İslam inancındaki "Ruh" kavramıyla karıştırılmaması gerektiğidir. Ruh gayba ait bir hakikattir ve mahiyeti sınırlı bildirilmiştir.

• Ancak insanın yalnızca kemik ve etten (maddeden) ibaret olmadığını hissettirmesi bakımından sinema kurgusu sınırları içinde dikkat çekici bir noktadadır. Filmin  kurgusu  içerisinde, daha doğrusu  sonunda, insanın enerji  bedeninin de  ötesinde bilim ile  müdahale  edilemeyen bir  özünün oluşu hissettirilir. 

c) Bose-Einstein Yoğuşması ve Bilim Kurgu Dengesi:

Yapım, hayaletimsi varlıkları uçuk bir kehanete veya sihre bağlamak yerine; fizikteki Bose-Einstein Yoğuşması (maddenin kuantum düzeyindeki 5. hali) teorisini referans göstererek temellendirir. Ancak bu durum sinematik bir kurgudan ibarettir; filmde sunulan kurgusal teknolojileri kesinleşmiş bilimsel gerçekler olarak almamak gerekir.

3. Bilinçaltı Sağlığına Dair Dengeli Bir Değerlendirme

Filmlerdeki görsel ögelerin insan zihni üzerindeki kalıcı etkisini anlamak için iki önemli misali hatırlamakta fayda var:

• Bilinç Düzeyinde Komik, Bilinçaltında Ciddi (Mezarlık Örneği): İskeletlerin veya soyut varlıkların yürüdüğü bir filmi ekran karşısında rahatlıkla, kurgu olduğunu bilerek hatta gülerek izleyebilirsiniz. Ancak bir gün karanlıkta veya ıssız bir mezarlık yakınında kaldığınızda; zihninizde o sahnelerin oynaması ve sebebi belirsiz bir tedirginlik hissetmeniz, görsel ögelerin bilinçaltını nasıl şekillendirdiğini gösterir.

• Bilgi vs. Gözün Gördüğü (Güneş Örneği): Ülkemiz insanının %90'ından fazlası zihnen "Dünyanın Güneş etrafında döndüğünü" bilir. Ancak neredeyse %100'ü "Güneş doğdu" veya "Güneş battı" ifadelerini kullanır. Çünkü her gün gözlerin gördüğü odur. Başka türlü inansalar da dillerine ve zihinlerine yansıyan gördükleridir.

Bu Film İçin Özel Durum: Cin veya doğrudan mistik unsurları işleyen korku filmleri, insan zihninde kalıcı ve derin fobi altyapıları oluşturabilmektedir. Spectral filminde ise bu tehlike daha düşük potansiyelde ve sınırlıdır. Çünkü film, ilk baştaki doğaüstü havayı bozarak olayı tamamen laboratuvarda üretilmiş kurgusal bir teknolojiye bağlamaktadır. Dolayısıyla cin/korku filmleri kadar baskıcı bir korku altyapısı oluşturması beklenmez; yine de görsel yüklemelerin zihindeki izleri dikkate alınmalıdır.

Siz Ne Düşünüyorsunuz?

Spectral (2016) filmini izlediyseniz; filmin müstehcenlikten uzak yapısını, bilim etiğine dair verdiği mesajları ve bilinçaltına dair bu dengeli değerlendirmemizi nasıl buldunuz? Lütfen yorumlar kısmında bizimle paylaşınız.

SON SÖZ VE REHBERLİK TAVSİYESİ

Spectral (2016); piyasadaki pek çok aksiyon ve bilim kurgu yapımının aksine ağır küfürlerden ve müstehcenlikten uzak durması, bilim insanının sorumluluğuna dikkat çekmesi bakımından nispeten temiz ve nitelikli bir alternatiftir.

Ancak;

1. Sürekli bir savaş ve çatışma atmosferine sahip olması,

2. Şiddet ögeleri ve tahrip olmuş ceset görselleri içermesi

sebebiyle küçük yaştaki çocukların izlemesine imkan verilmemelidir. Yaşı uygun (15+) genç ve yetişkin izleyiciler için ahlaki kirliliğe maruz kalmadan izlenebilecek temposu yüksek bir kurgudur.

Bizim Buradaki Duruşumuz:

Amacımız sizi sinemadan tamamen soyutlamak değil; ekran karşısına geçtiğinizde ailenizin ve kendinizin zihinsel/ahlaki berraklığını koruyacak nitelikli ve temiz seçenekleri önünüze koyabilmektir. Spectral, şiddet dozu göz önünde bulundurulmak kaydıyla, ahlaki açıdan ekran temizliği sağlayan nadir aksiyon alternatiflerinden biridir.

Diğer taraftan, bir Müslüman için ekseriyetle film izlemek zaten en ideal uğraş veya öncelikli bir zaman dilimi değildir. Asıl gayemiz; vaktimizi ilme, ibadete, ailemize ve bizi hem dünyada hem ahirette hayra taşıyacak amellere ayırmaktır.

Gaybî ve olağanüstü kavramlarda ölçümüz filmlerin ürettiği duygusal atmosfer değil; Kur'an-ı Kerim ve sahih sünnettir.

Editörden Not: Bu filmi uzun zaman önce izlediğim için kurguya, teknik detaylara ve ebeveyn kılavuzuna dair bazı hususları yapay zeka (Gemini) yardımıyla teyit ederek bu incelemeyi oluşturdum. Bu incelemede yanlış olduğunu düşündüğünüz herhangi bir husus varsa lütfen yorum bölümünden gerekli uyarınızı yapınız.

Fragman: